فئودال فرق دارد ، يعنى فئودال براى اينكه فئودال باقى بماند اصلًا احتياج دارد به چوب و فلك و به نوكر و سرباز و اين را بگير و اين را بياور و از اين حرفها ، زيرا مستقيماً دارد مردم را استثمار مىكند . چون مستقيم مردم را استثمار مىكند احتياج به خفقان و امثال اينها هم دارد . ولى تاجر زيركانه مردم را استثمار مىكند ، اصلًا احتياجى به اين حرفها ندارد ، همان گوشهء دكّهء خودش نشسته و اصلًا هيچ كس نمىفهمد [ چه مىكند . ] يك نمونه در همين تهران ( آنچه مىگويم واقعاً هست ، چون برخورد كرده‌ام ) گاهى آدم به يك دكّه‌اى برخورد مىكند ، مىبيند يك دكّهء كوچك است ، مثلًا سه متر در سه متر بيشتر نيست . سرمايه‌اش را انسان نگاه مىكند ؛ سبزى فروش است ( البته حدود پانزده سال پيش اين تجربه را دارم ) . اين سبزى فروش از صبح تا غروب چقدر سرمايه در اينجا مبادله مىكند ؟ فقط دو هزار تومان . ولى او از همين دو هزار تومان هشتصد تومان درمىآورد . آدم وقتى كه به مغازه‌اش نگاه مىكند رحمش به حالش مىآيد ، خيال مىكند به اين زكات مىرسد و نمىداند كه اگر همين را بيايند كنار يك استاد دانشگاه بگذارند سه تا استاد دانشگاه را مىخرد . اينها به يك قِران يك قِران هم قانع نيستند . با هزار تومان سرمايه ، صبح بسيار زود [ به ميدان بار ] مىرود . خيلى هم وارد هستند و مىدانند كه اين طبقهء اعيان و اشراف چه نوع سبزيهايى مىخورند ، مخصوصاً اين سبزى فروشيهايى كه مثلًا در لاله زار هستند . يك نوع سبزيهايى كه براى انواع خورشهايى كه اصلًا ما اسمهايشان را هم بلد نيستيم استفاده مىشود مىآورند . مشتريهايى هم كه دارند اصلًا چانه زدن بلد نيستند . و لهذا آنچه كه براى خودش پنجاه تومان تمام شده حداقل به صد تومان مىدهد و حقيقتاً اين‌جور است كه با هزار تومان سرمايه‌اى كه دارد ، آن كالا را دو هزار تومان مىفروشد و شب كه به خانه‌اش مىرود هزار تومان اضافه در جيبش هست . اين ديگر احتياج به سرباز و اين حرفها ندارد . اين است كه مىگويند خصلت و خاصيت دورهء بورژوازى اين است كه آزادى طلب و آزادى خواه است و حتى با اختناقهايى كه در فئوداليسم هست مبارزه مىكند و به همين جهت يك نوع پيشرفتى در تمدن بشر به وجود مىآيد ، براى اينكه آزادى است و بالاخره آزادى نسبت به اختناق [ پيشرفت ] است . و لهذا همين بورژواها در اروپا كه پيدا شدند خودشان عامل بسط تمدن و فرهنگ و آزادى بودند و از نظر اينها اين همه آزاديخواهىها و آزادى طلبىهايى كه در اروپا پيدا شد و اين همه انقلابهاى آزاديخواهى كه در اروپا رخ داد همه معلول نظام بورژوازى بود كه در اروپا پيدا شد و با نظام خفقان‌آور فئوداليسم مبارزه مىكرد . در اينجا ديگر بيش از اين بحثى ندارد ؛ بحثى هم اگر دارد من بيش از اين حضور ذهن ندارم . عرض كردم كه من امروز اصلًا به مطالعه